Psychotherapie: Systeemtherapie

Wat is gezins- en partnertherapie en gezinsbegeleiding?
 
De gezins- en partnertherapie vertrekt van de stelling dat de relaties die mensen aangaan met elkaar, fundamentele bouwstenen zijn  voor hun psychisch functioneren. Men gaat er vanuit dat er binnen de gezinscontext en in interactie met andere betekenisvolle relaties heel wat genezende krachten aanwezig kunnen zijn die aangewend kunnen worden als een soort hulpbron om oplossingen te zoeken voor het aangemelde probleem. Vaak zal daarom het gezin uitgenodigd worden voor een kennismakingsgesprek. Immers, voor de meeste mensen is het gezin van herkomst het eerste belangrijke sociale systeem. Met onze ouders, broers en zussen hebben we een belangrijke band. Soms ook met grootouders of andere familie. Later staat het eigen gezin meer op de voorgrond: de eigen partner en eventuele kinderen spelen een grote rol in ons leven. Het werk en de vriendenkring zijn andere belangrijke plaatsen waar we mensen ontmoeten en relaties onderhouden. Binnen een sociaal systeem beïnvloeden mensen elkaar. Gedachten, gedragingen, gevoelens en verwachtingen ontstaan in wisselwerking met anderen uit onze omgeving. Dit is een gecompliceerd proces waarbij problemen kunnen optreden. Bijvoorbeeld: twee partners krijgen ruzie over de taakverdeling in huis;  een kind krijgt gedragsproblemen op school na  een ernstige ziekte van moeder.
 
Binnen de gezins- en partnertherapie worden meestal alle gezinsleden of partner uitgenodigd voor de therapeutische sessies. Allereerst wordt het gezin benaderd als een soort co-therapeut: immers de ouders en ander gezinsleden zijn allen een belangrijke bron voor het verschaffen van informatie en aanbieden van steun bij bijvoorbeeld het gezinslid dat opgenomen is in het psychiatrisch centrum. In de therapie staan de problemen van één of meerdere betrokkenen centraal en streeft men ernaar de manier waarop gezinsleden met elkaar omgaan en de rol die het aangemelde probleem daarbij speelt te onderzoeken en te veranderen. 
 
Relatie- en/of gezinstherapie kan plaatsvinden vanuit verschillende therapeutische denkmodellen zoals bijvoorbeeld de systeemtherapie. De term ‘systeem’ duidt op het sociale systeem waar mensen deel van uitmaken. Hiermee wordt bedoeld: de mensen die wij kennen en waar we een band mee hebben. Iedereen maakt deel uit van verschillende sociale systemen: thuis, op school of in ons werk hebben we contact met andere mensen. Met sommige mensen hebben we oppervlakkig contact, met anderen onderhouden we een intensieve of intieme relatie.
 
 
Wanneer gezins- en partnertherapie?
 
Iedereen heeft in zijn of  haar leefsysteem te maken met spanningen en problemen. Tot op zekere hoogte is dit normaal en hoort dit bij het leven, bijvoorbeeld wanneer de kinderen uit huis gaan en het gezin in een nieuwe fase komt. Als de problemen ernstig zijn of lang duren kunnen zij de draagkracht van één of meer gezinsleden te boven gaan. Dan kunnen klachten ontstaan zoals angsten, een depressie of (zeer) problematisch gedrag, zoals mishandeling of verslavingsproblematiek. Soms liggen de problemen vooral in de relationele sfeer, hetzij tussen partners hetzij tussen ouder(s) en kind(eren). Soms zijn de problemen meer individueel van aard.
 
Als er een samenhang is tussen klachten/problemen en de wisselwerking tussen mensen in een leefsysteem, kan relatie- of gezinstherapie een goede behandelmethode zijn. Het probleem kan zeer verscheiden zijn. Het probleem kan zijn dat de gezinsleden niet weten hoe om te gaan met de psychische problematiek van één van hen (bvb depressie, psychose), kan liggen in een moeilijke communicatie tussen de gezinsleden of in spanningen die de gezinsleden niet zelf opgelost krijgen.
 
Relatie/gezinstherapie kan ook plaatsvinden naast een andere vorm van psychotherapie. Naast een individuele psychotherapie kunnen gesprekken plaatsvinden met één of meer belangrijke anderen uit een leefsysteem waarvan iemand deel uitmaakt. Dit zijn vaak de gezinsleden, maar het kan ook gaan om grootouders, leerkrachten of anderen die een bijdrage kunnen leveren aan de oplossing van de problemen.
 
 
Hoe verloopt relatie/gezinstherapie en gezinsbegeleiding?
 
De relatie- en gezinstherapiebestaat uit gesprekken met een relatie/gezinstherapeut. De psychotherapeut zal doorgaans alle betrokkenen uitnodigen voor een eerste gesprek. Na het eerste gesprek - soms zijn dit er meer - stelt de psychotherapeut eventueel een behandelplan op waarin onder meer staat wat de doelstellingen van de therapie zijn en wie bij de behandeling betrokken zal worden.  Tijdens de gesprekken worden de problemen besproken en de psychotherapeut zoekt samen met de deelnemers naar andere manieren om met de problemen om te gaan. In de therapie kunnen de deelnemers zich bewust worden van onderlinge reacties op elkaar en begrijpen welke invloed zij op anderen hebben.
 
Uniek aan de gezinstherapie is dat het probleem geëxploreerd wordt en dat er naar oplossingen gezocht wordt met de andere gezinsleden of soms ook met andere leden van de ruimere familie zoals grootouders. In sommige gevallen kan blijken dat bepaalde symptomen van een opgenomen gezinslid een reactie zijn op spanningen in het gezin of op iets dat er in het gezin is gebeurd. In dat geval is het belangrijk dat er samen met de betrokken gezinsleden gezocht wordt naar datgene dat met het probleem van het opgenomen gezinslid kan verbonden zijn. De gezinstherapeut zal in dit zoekproces de sterke kanten van het gezin naar voor halen waarmee het gezin zelf naar eigen oplossingen kan zoeken. Soms worden er opdrachten gegeven bijvoorbeeld om uit te proberen hoe het bevalt om zaken anders te doen dan voorheen. In de zitting daarna wordt dan teruggekomen op de ervaringen met het huiswerk. Zo wordt verder gewerkt in de richting van de vooraf geformuleerde doelstellingen. Uiteraard is de belangrijkste doelstelling het doen verminderen of verdwijnen van de klachten of problemen. Dit wordt bereikt doordat mensen zich anders gaan gedragen ten opzichte van elkaar, anders met elkaar omgaan, anders op elkaar reageren en/of doordat men een andere visie krijgt op de problemen, op zichzelf en op de relaties met anderen.  Soms kunnen in de therapie bepaalde problemen direct worden opgelost. In andere situaties krijgen mensen handreikingen waardoor zij beter in staat zijn om zelf oplossingen te vinden.
 
De duur van de psychotherapie varieert. Vaak zal de psychotherapeut in het begin een aantal bijeenkomsten met u afspreken, bijvoorbeeld vijf. Daarna wordt bekeken of meer zittingen nodig zijn. Een zitting duurt meestal 45 minuten tot  één  uur. In het begin vinden de zittingen vaak om de twee weken plaats. In een afbouwfase, wanneer het beter gaat, is er meestal een langere tussentijd.